![\"\"](\"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/choroszcz_gazeta\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/2.jpg\")
<\/a> Choroszcz zas\u0142uguje na nie, ze wzgl\u0119du na bogat\u0105 histori\u0119, na niew\u0105tpliwe okoliczne zabytki kultury wczesnos\u0142owia\u0144skiej (Wzg\u00f3rze Switkowizna i inne).
R\u00f3d Chodkiewicz\u00f3w by\u0142 prawos\u0142awny, a Aleksander cz\u0142owiekiem g\u0142\u0119boko religijnym i oddanym swej wierze. St\u0105d idea utworzenia w swych dobrach prawos\u0142awnego monastyru „dla s\u0142awy i w czest\u2019 wsiemoguszczewo Boga”. Monastyr ufundowa\u0142 Aleksander w Gr\u00f3dku, a w 1500 roku mnisi przenie\u015bli na uroczysko Suchy Hrud nad Supra\u015bl\u0105, daj\u0105c pocz\u0105tek miasteczku Supra\u015bl. Aleksander bogato uposa\u017cy\u0142 monastyr, a jednym z nada\u0144 klasztornych sta\u0142a si\u0119 Choroszcz z w\u0142o\u015bci\u0105. W 1507roku kr\u00f3l Zygmunt Stary potwierdzi\u0142 nadanie „na so-dzier\u017canije ihumiena i bratii manastyria on da\u0142 i nada\u0142(A.Chodkiewicz – H. S.) sw\u00f3j dw\u00f3r wotczinnyj i miestieczko nazywajemoje Choroszcza, so wsiemi mieszczanami, s\u0142ugami, lud\u017ami, kmielami i so wsiemi ich ziemiami…itd”. Kr\u00f3l potwierdzi\u0142 w tym dokumencie jeszcze jedno nadanie d\u00f3br monastyrowi w Supra\u015blu, kt\u00f3re nale\u017ce\u0107 b\u0119d\u0105 w przysz\u0142o\u015bci w cz\u0119\u015bci do choroskiej parafii prawos\u0142awnej. Potwierdzenie dotyczy\u0142o ziem, kt\u00f3re nada\u0142 kr\u00f3l Aleksander Jagiello\u0144czyk prawos\u0142awnemu biskupowi J\u00f3zefowi So\u0142tanowi za obron\u0119 Smole\u0144ska przed wojskami moskiewskimi Iwana III i poniesione osobiste straty w wojnie. Kr\u00f3l potwierdzi\u0142 „szesf s\u0142u\u017cb iii \u017cerebiew kmietich w bielskom powietie na granicach sura-skich sie\u0142o Topilec, Batiuticzi, Pyszczewo i s lud\u017ami ich…”. „W miejscowo\u015bciach nale\u017c\u0105cych do klasztoru w Supra\u015blu tj. Baciuty, Fasty, Topilec i Choroszcz, mnisi za klasztorne pieni\u0105dze wznosz\u0105 cerkwie i wyposa\u017caj\u0105 je w ikony i ksi\u0119gi liturgiczne”. Mnisi z Supra\u015bla otaczaj\u0105 opiek\u0105 duszpastersk\u0105 prawos\u0142awnych mieszka\u0144c\u00f3w Choroszczy do 1609 r., mimo i\u017c w 1533 roku Aleksander odebra\u0142 im Choroszcz w zamian za inne dobra.
Po \u015bmierci Aleksandra w\u0142a\u015bcicielem Choroszczy zosta\u0142 jego syn Hryhory, zwyci\u0119zca bitwy na polach Druckich, wielki hetman litewski i wojewoda kijowski. Cieszy\u0142 si\u0119 zaufaniem kr\u00f3la Zygmunta Augusta i by\u0142 zwolennikiem unii polsko-litewskiej.<\/p>\n
W ko\u0144cu XVI w. Choroszcz jest ju\u017c sporym miasteczkiem, liczy bowiem oko\u0142o 200 dom\u00f3w i 1200 mieszka\u0144c\u00f3w. \u0179r\u00f3d\u0142a nie pozwalaj\u0105 ustali\u0107, jaki procent wyznawc\u00f3w wiary wschodniej by\u0142o w Choroszczy.Podaj\u0105 one \u0142\u0105czn\u0105 liczb\u0119 chrze\u015bcian. My\u015bl\u0119, \u017ce mogli stanowi\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107. Choroszcz nale\u017ca\u0142a przecie\u017c do prawos\u0142awnego rodu i prawos\u0142awnego klasztoru, a by\u0142 to czynnik sprzyjaj\u0105cy osiedlaniu si\u0119 prawos\u0142awnej ludno\u015bci.
W 1609 roku monastyr w Supra\u015blu przyjmuje uni\u0119. Prawdopodobnie cerkiew w Choroszczy staje si\u0119 samodzieln\u0105 plac\u00f3wk\u0105 i parafi\u0105. W\u00f3wczas Choroszcz jest ju\u017c w\u0142asno\u015bci\u0105 Pac\u00f3w.<\/p>\n
Nie dotar\u0142am do \u017ar\u00f3de\u0142 i opracowa\u0144, kt\u00f3re zawiera\u0142yby informacje o wyznawcach obrz\u0105dku wschodniego z tego okresu. Wiek XVII zapisa\u0142 si\u0119 szczeg\u00f3lnie tragicznie w historii ziem Litwy i Korony. Wojny szwedzkie, tureckie, kozackie, przemarsze wojsk niszcz\u0105 i pustosz\u0105 miasta. Epidemie cholery i d\u017cumy wyludniaj\u0105 je, a cz\u0119ste po\u017cary dope\u0142niaj\u0105 tragicznego obrazu. Nie omin\u0119\u0142y one Choroszczy.Po\u017cary w latach 1683 i 1707 niszcz\u0105 doszcz\u0119tnie miasto. Sp\u0142on\u0119\u0142a zapewne i cerkiew. W\u00f3wczas jej w\u0142a\u015bcielami zostaj\u0105 Braniccy. Choroszcz traci znaczenie na rzecz Bia\u0142egostoku i staje si\u0119 letni\u0105 rezydencj\u0105 tego rodu. W\u015br\u00f3d licznych budowli Jan Klemens Branicki zbudowa\u0142 w 1769roku cerkiew: „Cerkiew drewniana, kryta czerwono malowanym gontem z kopu\u0142\u0105 obit\u0105 blach\u0105. \u015aciany cerkwi by\u0142y pobielane wapnem na p\u00f3\u0142koszkach. Obok niej na skarbowym placu i skarbowym kosztem rozpocz\u0119to budow\u0119 plebanii”. Interesuj\u0105ce informacje znalaz\u0142am w opisie katolickiej parafii choroskiej z 1784roku. Zawiera on mi\u0119dzy innymi wykaz d\u00f3br nale\u017c\u0105cych do obu konfesji. I tak do unickiego klasztoru w Supra\u015blu (spadkobiercy prawos\u0142awnego klasztoru w Supra\u015blu) nale\u017ca\u0142y nast\u0119puj\u0105ce dobra: Baciuty -dw\u00f3r i wie\u015b, Fasty – cerkiew i wie\u015b, wsie: Krupniki, Ko\u015bciuki, \u0141yski, Poros\u0142y, Szyszkowizna – folwark, Topilec z cerkwi\u0105, Zawady, Zaczerlany, i m\u0142yny : w Sienkiewiczach, Krupnikach i Zaczerlanach. Opis zawiera r\u00f3wnie\u017c nast\u0119puj\u0105c\u0105 wzmiank\u0119: „… Z folwarku XX Dominikan\u00f3w do prezbitra choroskiego krok\u00f3w 100. Cerkiew tego\u017c od ko\u015bcio\u0142a o krok\u00f3w 90″.Interesuj\u0105ca informacja pochodzi z roku 1788 z wizytacji choroskiej cerkwi” Cerkiew pod tytu\u0142em Protekcyi Maryi Panny, w kolacji J.O. Xsi\u0119\u017cny Branickiej, Hetmanowej Wielkiej Koronnej. Przy tey cerkwi jest aktualnym Parochem W.X. Tomasz Paw\u0142owski, stateczny, w kazusach pomierny; Gruntu ma funduszowego p\u00f3\u0142torej w\u0142\u00f3ki, we trzy zmiany, 4 morgi, gdzie zbudowanie pleba\u0144skie stoi. Siano\u017c\u0119ci podostatku. Parafij wsiow 2, dom\u00f3w 89. M\u0119\u017cczyzn zdolnych do spowiedzi 136, niezdolnych 31. Niewiast zdolnych 81, niezdolnych 40″.Sumu-j\u0105c, \u0142\u0105cznie parafia liczy\u0142a 288 os\u00f3b. Choroszcz zamieszkiwa\u0142o w ko\u0144cu XVIII wieku 428 chrze\u015bcian Z powy\u017cszych danych wynika, \u017ce wyznawcy obrz\u0105dku wschodniego stanowili 50 procent mieszka\u0144c\u00f3w Choroszczy.
Dzieje Choroszczy i parafii prawos\u0142awnej zwi\u0105zanej w XVI wieku z rodem Chodkiewicz\u00f3w s\u0105 s\u0142abo poznane. Z wielu wzgl\u0119d\u00f3w brak jest opracowa\u0144 dotycz\u0105cych tej tematyki a tak\u017ce dziej\u00f3w parafii w nast\u0119pnych wiekach Przedstawiaj\u0105c niepe\u0142ne i wymagaj\u0105ce jeszcze poznania dzieje parafii do ko\u0144ca XVIII wieku i jednocze\u015bnie chcia\u0142am przybli\u017cy\u0107 zas\u0142u\u017cony dla Rzeczpospolitej i naszego miasteczka r\u00f3d Chodkiewicz\u00f3w. <\/p>\n
\n
We wrze\u015bniowym. trzynastym numerze „Gazety w Choroszczy” z ub.r. ukaza\u0142a si\u0119 I cze\u015b\u0107 rysu historycznego parafii prawos\u0142awnej w Choroszczy pt. „Prawos\u0142awni w Choroszczy’. Dzi\u015b dalsze dzieje, obejmuj\u0105ce wiek XIX i XX. Zanim je przedstawi\u0119, chcia\u0142abym przypomnie\u0107 pocz\u0105tki prawos\u0142awia w Choroszczy. W ko\u0144cu .XV wieku Choroszcz z w\u0142o\u015bci\u0105 zosta\u0142a nadana Iwanowi Chodkiewiczowi, bojarowi z Kijowszczyzny. Jego spadkobierca syn Aleksander przekaza\u0142 j\u0105 w uposa\u017cenie prawos\u0142awnemu monastyrowi z Supra\u015bla. Mnisi wznie\u015bli tu cerkiew (1507rok), a opiek\u0105 duszpastersk\u0105 otaczali prawos\u0142awnych mieszka\u0144c\u00f3w Choroszczy i okolic do 1609 roku, tzn. do chwili, gdy klasztor zmuszony by\u0142 przyj\u0105\u0107 unie. Choroszcz sta\u0142a sie w\u00f3wczas samodzieln\u0105 parafia unicka. W ko\u0144cu XVIII wieku parafia (Choroszcz i dwie wsie) liczy\u0142a 288 wiernych z 428 chrze\u015bcijan zamieszkuj\u0105cych miasteczko. Proboszczem-by\u0142 w\u00f3wczas ks. Tomasz Paw\u0142owski.<\/p>\n
W latach 60-tych XIX wieku wierni Parafii Prawos\u0142awnej postanawiaj\u0105 wznie\u015b\u0107 z w\u0142asnych sk\u0142adek i licznych ofiarodawc\u00f3w, w miejsce starej drewnianej. now\u0105 murowan\u0105 cerkiew. Uko\u0144czono j\u0105 i wy\u015bwi\u0119cono w 1878 roku. Pobudowano j\u0105 wed\u0142ug typowego projektu na planie greckiego krzy\u017ca z niewielkim przesuni\u0119ciem w kierunku zachodnim. (O\u0142tarz poprzedniej cerkwi upami\u0119tnia do dzi\u015b metalowy krzy\u017c) Cerkiew zbudowano w stylu neobi-zantyjskim. Na przeci\u0119ciu krzy\u017ca znajduje sie niewielka kopu\u0142a z pi\u0119cioma wie\u017cyczkami i krzy\u017cami. Wej\u015bcie do cerkwi przez trzykondygnacyjn\u0105 dzwonnic\u0119 u do\u0142u czworoboczn\u0105 na g\u00f3rze o\u015bmiok\u0105tna z he\u0142mem i krzy\u017cem. Wewn\u0105trz cerkwi ikonostas zawieraj\u0105cy ciekawe ikony. W kr\u00f3lewskich wrotach cztery tonda przedstawiaj\u0105ce ewangelist\u00f3w, pi\u0105te Zwiastowanie. Z lewej strony za diako\u0144skimi wotami ikona przedstawiaj\u0105ca ksi\u0119cia Aleksandra Newskiego, a nad kr\u00f3lewskimi wrotami ikona Matki Boskiej Poczajewskiej, opuszczona podczas akatystu.<\/p>\n