{"id":45103,"date":"2020-05-20T09:13:20","date_gmt":"2020-05-20T07:13:20","guid":{"rendered":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/?p=45103"},"modified":"2020-05-20T10:17:37","modified_gmt":"2020-05-20T08:17:37","slug":"jerzy-kudelski-wspomnienia-i-zapiski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/?p=45103","title":{"rendered":"Jerzy Kudelski: wspomnienia i zapiski"},"content":{"rendered":"

Wspomnienia o moim bracie, p\u0142k.dr. Ryszardzie Kudelskim (1927-2011) z wojennych krwawych wydarze\u0144 z nim zwi\u0105zanych, kt\u00f3rych by\u0142em \u015bwiadkiem. W sierpniu 1944 roku, znalaz\u0142em si\u0119 pod Knyszynem w obszarze walk sowiecko-niemieckich. W owych to dniach, id\u0105c z bratem polnymi \u015bcie\u017ckami, zostali\u015bmy ostrzelani przez sowiecki dzia\u0142on. O tym precedensie pisz\u0119 na poni\u017cszych kartkach ksi\u0105\u017cki „Wspomnienia i zapiski”, wydanej w oparciu o m\u00f3j notatnik frontowy, pokrywaj\u0105cy si\u0119 ju\u017c dzi\u015b py\u0142em zapomnienia. 
\n<\/em><\/p>\n

Jerzy Kudelski<\/strong><\/em><\/p>\n

\n

Upalny dzie\u0144, a by\u0142 to wtorek 8 sierpnia 1944 roku, zbli\u017ca\u0142 si\u0119 ku ko\u0144cowi. <\/p>\n

W tym czasie id\u0105c z bratem poln\u0105 miedz\u0105, wok\u00f3\u0142 \u015bciernisk, zbli\u017cali\u015bmy si\u0119 do \u0142anu j\u0119czmienia. Jak na por\u0119 wojenn\u0105, cicho tu by\u0142o prawie. Szli\u015bmy ju\u017c pod g\u00f3rk\u0119, gdy nagle z prawej strony ucho moje zacz\u0119\u0142o chwyta\u0107 znany \u015bwiergot zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 i zni\u017caj\u0105cego pocisku artyleryjskiego. Na u\u0142amek sekundy – mign\u0105\u0142 l\u015bni\u0105cy, czarny przedmiot, odcinaj\u0105cy si\u0119 wyra\u017anie od t\u0142a nieba! W ostatniej chwili zadzia\u0142a\u0142 samozachowawczy instynkt! Na sekund\u0119 przed eksplozj\u0105, zwali\u0142em si\u0119 z bratem w bruzd\u0119 mi\u0119dzy’ zagony \u015bcierniska i przywar\u0142em do niej… Targn\u0119\u0142o powietrzem! Ziemia tu\u017c przed nami unios\u0142a si\u0119 olbrzymim s\u0142upem! Wraz z ni\u0105 wytrysn\u0105\u0142 k\u0142\u0105b szaro-\u017c\u00f3\u0142tego gryz\u0105cego dymu! Huk!… fontanny piachu z kamieniami i od\u0142amkami wyj\u0105\u0107 opada\u0142y na \u015bciernisko. Przysypany ziemi\u0105, przez g\u0119ste \u017c\u00f3\u0142te chmury \u015bmierdz\u0105ce siark\u0105 dymu – nic przed sob\u0105 nie widzia\u0142em. Jedynie sucho\u015b\u0107 w gardle, niezno\u015bny ch\u0142\u00f3d pod porwan\u0105 koszul\u0105 i dr\u017cenie cz\u0142onk\u00f3w.\u201e W uszach szum i silne dzwonienie, otwarte usta z trudem chwyta\u0142y powietrze.<\/p>\n

Dym leniwie pe\u0142za\u0142 po \u015bcierniskach. Le\u017c\u0105c nadal w bru\u017adzie, unios\u0142em g\u0142ow\u0119 i wstrz\u0105\u015bni\u0119ty – wlepi\u0142em oczy! Przede mn\u0105 w pozycji siedz\u0105cej kr\u0119ci\u0142 si\u0119 brat w jakim\u015b zawrotnym ta\u0144cu. Nieopanowane r\u0119ce trzepota\u0142y jak skrzyd\u0142a ptaka, usi\u0142uj\u0105c uchwyci\u0107 nag\u0105 skrwawion\u0105 stop\u0119. Kr\u0119c\u0105c si\u0119 krzycza\u0142.<\/p>\n

Z obj\u0119tej drapie\u017cnym oddechem \u015bmierci, osnutej dymami eksplozji pocisku, bil w niebios bezsilny, nie dos\u0142yszalny chyba przez samego Boga – krzyk i skarga rannego, gin\u0105cego cz\u0142owieka! A ja z odleg\u0142o\u015bci 2 metr\u00f3w usi\u0142owa\u0142em go… bezskutecznie us\u0142ysze\u0107, og\u0142uch\u0142em!<\/p>\n

Og\u0142uch\u0142em na kilka dni.<\/p>\n

Jak dosz\u0142o do tragedii?<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c front sowiecki zbli\u017ca\u0142 si\u0119 nieustannie. Bitwy’ ci\u0105gn\u0119\u0142y po sobie szybko, niby chmury wiosenne.<\/p>\n

By\u0142 ju\u017c pocz\u0105tek sierpnia 1944 roku, gdy walki ogarn\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c ziemie Podlasia od Tykocina po Knyszyn. Na tych to polach toczy\u0142y si\u0119 krwawe pozycyjne boje ze zmiennym szcz\u0119\u015bciem. Ju\u017c w\u00f3wczas Luftwaffe nie panowa\u0142o nad niebem jak w 1939 roku. Jedynie pancerny ku\u0142ak – deutsche panzertruppen, ukryty w wiejskich op\u0142otkach D\u0142ugo\u0142\u0119ki – n\u0119kany ogniem artyleryjskim przeciwnika, by\u0142 gro\u017any. Usi\u0142owa\u0142 bowiem otworzy\u0107 drog\u0119 odwrotu dla Werhmachtu na kierunku Morusy – Tykocin, przez przebicie si\u0119 i uchwycenie mostu drogowego w Tykocinie nad rzek\u0105 Narew.<\/p>\n

W pasie tych walk i na tzw. ziemi niczyjej – mi\u0119dzy okopami niemieckimi i pozycjami sowieckimi, znalaz\u0142o si\u0119 wielu \u201ebie\u017ce\u0144cow\u201d, poganiaj\u0105cych swe trzody i przemieszczaj\u0105cych si\u0119 \u017carliwie z miejsca na miejsce oraz obok rodzin miejscowych, ludzie kt\u00f3rzy nie zd\u0105\u017cyli, zapa\u015b\u0107 w uroczyskach i oczeretach Bagno Wizna lub pobliskich Bagnach Nadbiebrza\u0144skich. Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce we wrze\u015bniu 1939 roku \u2014 wychodz\u0105c z ziemi zab\u0142udowskiej, przetrwa\u0142em szcz\u0119\u015bliwie okupacyjne burze i oto znalaz\u0142em si\u0119 w tym nap\u0142ywowym t\u0142umie przybysz\u00f3w.<\/p>\n

Na obszarze frontowym wsie opustosza\u0142y. Miejscowi bowiem poukrywali si\u0119 w dziurach na ziemniaki i innych znanych im tylko kryj\u00f3wkach wraz ze swym dobytkiem. Z przybyszami by\u0142o gorzej. Brakowa\u0142o przede wszystkim \u017cywno\u015bci.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Z odleg\u0142ej, zapad\u0142ej w k\u0105cie kwatery wiejskiej, gdzie stary zegar z tarcz\u0105 malowan\u0105 w kwiaty i ko\u0142ysz\u0105cym si\u0119 wahad\u0142em wybija\u0142 godziny kl\u0119sk i zwyci\u0119stw’ i gdzie tylko muchy \u0142a\u017c\u0105ce po szybie okiennej, odporne na kataklizmy wojny, brz\u0119czeniem swym przerywa\u0142y panuj\u0105c\u0105 wok\u00f3\u0142 zagrody popo\u0142udniow\u0105 cisz\u0119 – nie chcia\u0142o mi si\u0119 wychodzi\u0107. Ci\u0119\u017cka omdla\u0142o\u015b\u0107 po upalnym dniu i jego frontowych prze\u017cyciach, nie zach\u0119ca\u0142a do dalszego wysi\u0142ku fizycznego i wymarszu. Mu-sia\u0142em jednak wraz z bratem pom\u00f3c innym w dostarczeniu \u017cywno\u015bci. By\u0142o to po\u0142\u0105czone z ryzykiem. W polu podczas dnia lub noc\u0105 mog\u0142y nas ogarn\u0105\u0107 patrole wojskowe. Na moment u\u015bwiadomi\u0142em te\u017c sobie, \u017ce mogli\u015bmy by\u0107 ostrzelani, poniewa\u017c go\u015bciniec do kt\u00f3rego mieli\u015bmy doj\u015b\u0107, sowieci trzymali pod ogniem artylerii.<\/p>\n

Wyruszyli\u015bmy jednak po spalonych od s\u0142o\u0144ca ugorach i \u015bcierniskach, gdzie przy chyl\u0105cej si\u0119 ju\u017c tarczy s\u0142onecznej, ka\u017cde wg\u0142\u0119bienie gruntu – g\u0105sienicy czo\u0142gu czy kopyt ko\u0144skich lub buta \u017co\u0142nierskiego, a nawet ka\u017cdy kopczyk kretowiska – wyrzyna\u0142o si\u0119 z krajobrazu, grubo podkre\u015blone przez nadchodz\u0105cy jesienny wiecz\u00f3r. Niebo jeszcze nie ciemnia\u0142o, a widoczno\u015b\u0107 by\u0142a dobra. Szli\u015bmy ostro\u017cnie. Tylko daleko na prawo od nas, strza\u0142y wybucha\u0142y nieregularnie z kr\u00f3tkimi przerwami po kilka na raz. Nie mieli\u015bmy na sobie mundur\u00f3w, broni ani te\u017c jakiegokolwiek oporz\u0105dzenia wojskowego, nawet dokument\u00f3w. W podartych portkach ch\u0142opskich i przepoconych szarych koszulach, spokojnie, ufni w powodzenie naszego wypadu, kroczyli\u015bmy ku swemu przeznaczeniu…<\/p>\n

Lekarz wojskowy z Wehrmachtu uratowa\u0142 \u017cycie brata. Nie zosta\u0142 on te\u017c kalek\u0105. Nogi nie trzeba by\u0142o amputowa\u0107, dzi\u0119ki pomocy Niemca, kt\u00f3rego uwa\u017cali\u015bmy za wroga. A ty \u201eprzyjacielu\u201d bratniej armii – chcia\u0142e\u015b nas zabi\u0107!<\/p>\n

Czy na tym \u015bciernisku w sierpniowy, bezchmurny pi\u0119kny zach\u00f3d s\u0142o\u0144ca – dw\u00f3ch m\u0142odych, bezbronnych ludzi wygl\u0105daj\u0105cych na parobk\u00f3w dworskich, kt\u00f3rych namierzy\u0142e\u015b w lornetce z odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 2 km – zagra\u017ca\u0142o tobie ukrytemu na linii frontu? A mo\u017ce zagra\u017ca\u0142o armii i twemu imperium?<\/p>\n

Rana zabli\u017ani\u0142a si\u0119 ale blizna pozosta\u0142a wraz z pami\u0119ci\u0105… <\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: <\/strong><\/em>
\nJerzy Kudelski: Wspomnienia i zapiski, 2001, str. 26-30<\/strong><\/em>
\nRocznik Zab\u0142udowski, 2012, TOM 6, str. 145<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wspomnienia o moim bracie, p\u0142k.dr. Ryszardzie Kudelskim (1927-2011) z wojennych krwawych wydarze\u0144 z nim zwi\u0105zanych, kt\u00f3rych by\u0142em \u015bwiadkiem. W sierpniu<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":45110,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-45103","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45103"}],"collection":[{"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=45103"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45103\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":45114,"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45103\/revisions\/45114"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/45110"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=45103"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=45103"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=45103"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}