{"id":56182,"date":"2024-05-02T06:00:50","date_gmt":"2024-05-02T04:00:50","guid":{"rendered":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/?p=56182"},"modified":"2024-04-30T15:27:54","modified_gmt":"2024-04-30T13:27:54","slug":"wiwat-konstytucja-wiwat-wszystkie-stany","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/?p=56182","title":{"rendered":"Wiwat Konstytucja! Wiwat wszystkie stany!"},"content":{"rendered":"

Wiwat Konstytucja! Wiwat wszystkie stany! <\/strong>Tym okrzykiem publicznie deklarowano zgod\u0119 na przyj\u0119cie ustawy rz\u0105dowej uchwalonej w Warszawie przez skonfederowany sejm w dniu 3 maja 1791 roku. To wydarzenie sprzed ponad dw\u00f3ch wiek\u00f3w jest obchodzone jako \u015bwi\u0119to narodowe i jest to dzie\u0144 wolny od pracy. Na ile Konstytucja 3 Maja jest wa\u017cna dzi\u015b i dlaczego budzi takie uczucia patriotyczne?<\/strong><\/p>\n

W okresie staropolskim w dziedzinie prawa bardzo powszechnie stosowano zapo\u017cyczenia z j\u0119zyka \u0142aci\u0144skiego. Wszelkiego typu nowe prawa lub modyfikacje ju\u017c istniej\u0105cych regulacji prawnych zwano popularnie konstytucjami (\u0142ac. constitutio – ustanowienie, regulacja). Akt Konstytucji 3 Maja zosta\u0142 okre\u015blony jako ustawa rz\u0105dowa, poniewa\u017c ustala\u0142 na nowo ustr\u00f3j pa\u0144stwowy Polski. Si\u0142\u0105 przyzwyczajenia akt z 3 maja nazywano wi\u0119c powszechnie konstytucj\u0105, co z czasem sta\u0142o si\u0119 synonimem ustawy zasadniczej, czyli okre\u015blaj\u0105cej ustr\u00f3j pa\u0144stwa.<\/p>\n

Ustawa rz\u0105dowa z dnia 3 maja 1791 r. regulowa\u0142a na nowo zasady funkcjonowania pa\u0144stwa polskiego. Jej najwa\u017cniejszymi ustaleniami by\u0142o ograniczenie zasad wolnej elekcji i demokracji szlacheckiej, kt\u00f3re parali\u017cowa\u0142y ustawodawstwo polskie od wielu dziesi\u0119cioleci i doprowadzi\u0142y do s\u0142abo\u015bci ekonomicznej i militarnej pa\u0144stwa. w ustawie wyra\u017cono potrzeb\u0119 nadania pewnych praw politycznych i gospodarczych mieszczanom, kt\u00f3rzy dotychczas byli pozbawieni tych pierwszych i upo\u015bledzeni w drugich, a tak\u017ce ustala\u0142a ochron\u0119 pa\u0144stwa nad ch\u0142opami, co mia\u0142o ograniczy\u0107 nadu\u017cycie pa\u0144szczyzny. Skasowano dotychczas istniej\u0105c\u0105 i nagminnie stosowan\u0105 zasad\u0119 liberum veto, kt\u00f3ra pozwala\u0142a nawet pojedynczemu pos\u0142owi, w ramach sprzeciwu, zerwa\u0107 sejm walny i uniewa\u017cnia\u0107 podj\u0119te ju\u017c na nim uchwa\u0142y. Konstytucja ustala\u0142a tr\u00f3jpodzia\u0142 w\u0142adzy (prawodawcza, wykonawcza i s\u0105downicza).<\/p>\n

Konstytucja zmienia\u0142a tak\u017ce ustr\u00f3j pa\u0144stwowy. Znosi\u0142a ona obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 od 1569 r. uni\u0119 polsko-litewsk\u0105 i ustanawia\u0142a nowe, jednolite pa\u0144stwo, Rzeczpospolit\u0105 Polsk\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 monarchi\u0105 dziedziczn\u0105. Wa\u017cnym postanowieniem by\u0142o powo\u0142anie sta\u0142ej, 100-tysi\u0119cznej armii. Bardzo wa\u017cne, cho\u0107 niezrealizowane z racji kr\u00f3tkotrwa\u0142o\u015bci obowi\u0105zywania konstytucji, by\u0142o ustalenie sta\u0142ego podatku dochodowego dla szlachty i duchowie\u0144stwa, zamiast niedostosowanych do epoki dotychczasowych podatk\u00f3w ziemskich i trudno \u015bci\u0105galnych podatk\u00f3w nadzwyczajnych.<\/p>\n

Konstytucja zosta\u0142a uchwalona w ramach prac Sejmu Czteroletniego i wprowadza\u0142a now\u0105 jako\u015b\u0107 funkcjonowania pa\u0144stwa. Niestety, ustawa rz\u0105dowa nie mia\u0142a szans na szersze wej\u015bcie w \u017cycie, poniewa\u017c przeciwne jej postanowieniom stronnictwo, kt\u00f3remu przewodzili najwi\u0119cej na niej trac\u0105cy magnaci, zawi\u0105za\u0142a konfederacj\u0119, kt\u00f3ra by\u0142a narz\u0119dziem w r\u0119kach cesarzowej rosyjskiej Katarzyny II. Konfederaci, wsparci wojskami rosyjskimi, zlikwidowali zal\u0105\u017cki nowej administracji pa\u0144stwowej, kt\u00f3ra zacz\u0119\u0142a si\u0119 kszta\u0142towa\u0107 na mocy Konstytucji 3 Maja. Sparali\u017cowany i pozbawiony armii kraj, okupowany przez 100-tysi\u0119czny korpus rosyjski  nie mia\u0142 szansy obrony, kiedy to w 1793 r. dosz\u0142o do drugiego rozbioru. Insurekcja ko\u015bciuszkowska kt\u00f3ra wybuch\u0142a w nast\u0119pnym roku mia\u0142a na celu doprowadzi\u0107 do odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci, wi\u0119c w\u0142adcy Rosji, Prus i Austrii zgodzili si\u0119 na ostateczny rozbi\u00f3r Polski, kt\u00f3ry nast\u0105pi\u0142 w 1795 r.<\/p>\n

Mimo utraty niepodleg\u0142o\u015bci, Polacy nie zapomnieli o postanowieniach Konstytucji 3 Maja i stawiali j\u0105 jako wz\u00f3r prawodawstwa w okresie trwania zabor\u00f3w. Konstytucja jako zbi\u00f3r praw dla wszystkich obywateli by\u0142a bowiem pomys\u0142em na ten czas nowatorskim; rozszerzaj\u0105cym, wyr\u00f3wnuj\u0105cym i unowocze\u015bniaj\u0105cym funkcjonowanie pa\u0144stwa i pierwszym wielkim krokiem w stron\u0119 utworzenia nowoczesnego spo\u0142ecze\u0144stwa. Sta\u0142a si\u0119 wi\u0119c symbolem niezale\u017cno\u015bci, samostanowienia i post\u0119pu, kt\u00f3ry doczeka\u0142 si\u0119 w 1919 r. ustanowienia ku jej uhonorowaniu \u015bwi\u0119ta pa\u0144stwowego. W 1990 r. \u015bwi\u0119to to, po nieobecno\u015bci w okresie PRL, zosta\u0142o przywr\u00f3cone.<\/p>\n

\"\"<\/a>Pierwsza strona drukowanej edycji Konstytucji 3 Maja, wyd. Warszawa 1791 r.<\/p>\n

Grafika z g\u00f3ry: K. Wojniakowski, Uchwalenie Konstytucji 3 Maja, obraz olejny, 1806 r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wiwat Konstytucja! Wiwat wszystkie stany! Tym okrzykiem publicznie deklarowano zgod\u0119 na przyj\u0119cie ustawy rz\u0105dowej uchwalonej w Warszawie przez skonfederowany sejm<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":56184,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[3,6,4],"tags":[],"class_list":["post-56182","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edukacja","category-historia","category-kultura"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56182"}],"collection":[{"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=56182"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56182\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":56185,"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56182\/revisions\/56185"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/56184"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=56182"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=56182"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gazeta.choroszcz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=56182"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}